W cyklu artykułów na temat rozwoju mowy i jej zaburzeń, pragnę przybliżyć czytelnikowi tak ważny temat jakim jest prawidłowa komunikacja międzyludzka.
Komunikacja u człowieka kształtuje się od pierwszych godzin życia dziecka. Pierwszy krzyk dziecka, to komunikat przekazywany do otoczenia, w którym przebywa dziecka. Aby maluch dobrze się rozwijał musi rozumieć mowę, czyli właściwie reagować na komunikaty innych osób oraz wydawać dźwięki, sylaby, wyrazy i zdania stosowne do wieku. Prawidłowa mowa dziecka zależy od poprawnego przebiegu rozwój ruchowego ( czyli podnoszenia główki, siadania, pełzania, raczkowania i chodzenia). Używanie „chodzików” w pierwszym roku życia, zaburza tak ważny proces w rozwoju jakim jest raczkowanie. Dziecko musi być sprawne ruchowo zwłaszcza w zakresie koordynacji i precyzyjnych ruchów rąk (manipulacja, trzymanie przedmiotów oraz prawidłowy chwyt kredki). Wzrok i słuch również ma wpływ na rozwój mowy. Jeżeli dziecko ma niedosłuch lub wadę wzroku może to przyczynić się do powstawania wady lub zaburzenia mowy. Mowa wpływa na rozwój poznawczy, a co za tym idzie na rozwój intelektualny.
Głużenie jest to pierwszy etap w rozwoju mowy. Pojawia się około 3 miesiąca życia dziecka. Dzieci, które rodzą się w różnych krajach, gdzie ludzie komunikują się w różnych językach tak samo głużą. Polega ono na nieświadomym bawieniem się własnym głosem. Są to pierwsze wokalizacje. Dziecko wymawia samogłoski oraz dźwięki podobne do sylab następujących po sobie, typu: a a a gua gua. Dzieci niesłyszące też głużą. Jest to rodzaj zabawy głosem. Kiedy dziecko jest samo też głuży. Nie potrzebuje towarzystwa drugiej osoby. Podczas tego etapu przygotowują się narządy artykulacyjne (język, podniebienie, wargi i żuchwa) do mowy.
Kolejnym etapem jest gaworzenie, które pojawia się około 6 miesiąca życia dziecka. Jest to już świadomy akt mowy, który polega na powtarzaniu sylab lub dźwięków po danej osobie (matka, ojciec dziecka). Wymawiane są ciągi sylab: baba, gaga, dadada… Bardzo ważnym objawem zaburzeń w rozwoju mowy dziecka jest brak gaworzenia. Dzieci, które nie słyszą nie gaworzą! Ważnym elementem jest wspieranie rozwoju mowy, poprzez częste mówienie do dziecka z utrzymaniem kontaktu wzrokowego z daną osobą.
Pod koniec pierwszego roku życia, pojawiają się pierwsze wyrazy tata, mama, baba, lala, daj, tutu. Dziecko próbuje nazwać przedmioty lub osoby. Rozumie nazwy osób i niektórych przedmiotów z życia codziennego. Manipuluje przedmiotami i często wkłada je do ust, stymulując swoje narządy artykulacyjne. Bardzo ważny jest kontakt z dorosłymi, którzy mogą stymulować mowę i przyczynić się do prawidłowego jej rozwoju. Dlatego należy często mówić do dzieci wyrazy i proste zdania oraz bawić się z nimi, nazywając poszczególne przedmioty i czynności.
Bardzo ważnym elementem wpływającym na rozwój mowy oraz kształtowanie poprawnego zgryzu u dzieci jest prawidłowe karmienie. Karmienie piersią ćwiczy narządy artykulacyjne u noworodka i niemowlaka, nie powoduje wad zgryzu oraz zmniejsza możliwość wystąpienia wady wymowy. Jeżeli dziecko karmione jest butelką bardzo ważny jest kształt i rodzaj smoczka. Dziecko nie może ssać palca gdyż powoduje to powstanie zgryzu otwartego i wady wymowy.
Jeżeli rodziców coś niepokoi w rozwoju swojego dziecka należy skonsultować się z lekarzem. Jeżeli mowa nie rozwija się prawidłowo lub jest jej brak należy skonsultować się z logopedą, który rozpoczyna pracę z dzieckiem od pierwszych miesięcy jego życia. Z zaburzeń, które mogą wystąpić u dziecka nie wyrasta się!

Opracowała: mgr Halina Szopa – neurologopeda, pedagog specjalny